Deepwater Horizon: Derin Deniz Petrol Sızıntısı

2.254 Views

Geçtiğimiz günlerde Meksika Körfezi’nde çıkan yangından sonra aklıma yıllar önce izlediğim bir film geldi. Bu film, birazdan ele alacağım derin denizlerde petrol çıkartmak amacı ile üretilmiş Deepwater Horizon sondaj kulesinde yaşanan bir felaketten esinlenerek çekilmiş.

Bilindiği gibi üzerinde yaşadığımız gezegen, altında bugün endüstride kullandığımız ve kendine has oluşum süreçleri olan hammaddelerin birçoğunu barındırır. Örneğin petrol, milyonlarca yıl önce yaşamış planktonların derin denizlerde çökelmesi, üzerlerinin kum, silt gibi malzemelerle kaplanması ve kalıntılardaki protein, yağ ve karbonhidratın bakteriler tarafından çürütülerek yeni organik maddelere dönüşmesi süreçleri ile oluşur.

Çürütülmüş madde yüksek ısı ve basınçta ‘kerojen’ adı verilen bir maddeye dönüşür ve bu madde parçalandığında, eğer hidrojen oranı yüksekse, petrol ve doğalgaza dönüşebilir. Ardından belirli yöntemler kullanılarak nerede, ne kadar tespiti yapılmaya çalışılır ve uygun ekonomik koşullar tespit edildiyse sondaja başlanabilir. Okyanus tabanında yapılacak üretim çalışmalarında amacına uygun farklı türde platformlar kullanılmaktadır. Ancak petrol üretimi ile ilgili şu unutulmamalıdır ki, bu tip çalışmalarda hataya yer yoktur!

Petrolün nasıl oluştuğunu ve üretime nasıl başlandığını özetlediğimize göre gelin şimdi Deepwater Horizon’a odaklanalım. Dünyaca ünlü Britanya şirketi BP, Meksika Körfezi’nde Deepwater Horizon adlı yüzer platformunu konuşlandırır ve bu platformda BP, Transocean ve Hillburton gibi büyük şirketlerin işçileri ve mühendisleri ortak çalışır.

Resim 3: Basit sondaj mantığı diyagram (https://u.osu.edu/zupan17/crude-oil-commodity-chain/step-2/)

Sondaj, kara veya okyanus fark etmeksizin basit bir mantığa sahiptir. Yukarıdaki resimde gösterildiği üzere ilk basamakta büyük çaplarda belli bir mesafeye kadar ucunda matkap olan borularla kazmaya başlanılır. Matkap kazı yaptığı esnada borulardan belli kimyasal özelliklerde çamur pompalanarak matkabın soğuk tutulması ve o an matkap hangi formasyonu (ayırt edici özelikleri olan kaya grubu) kesiyorsa onun numunesini yukarı taşıması sağlanır.

Ardından belirli bir mesafeye inildiğinde matkap yukarı çekilir, kazılan mesafeye kadar ‘casing’ adı verilen muhafaza boruları indirilir ve bu boruların etrafına çimento dökülerek toprağın devrilmemesi sağlanır. Bu işlem hedefe ininceye kadar küçülen çaplarda yapılır ve hedefe ulaşılmış olunur. Tabi sondaj sırasında bir yandan farklı tipte araçlarla sondajın anlık verileri anlık bir şekilde mühendislerin ekranına yansır ve çamur, çimento, derinlik, formasyon gibi parametreler yorumlanarak işlenmeye devam eder.

Resim 4: Derin deniz sondaj diyagramı (https://www.dreamstime.com/ocean-drilling-infographic-diagram)

Yukarıda da değindiğimiz gibi bu tip çalışmalar hata kabul etmez!

Ne yazık ki Deepwater Horizon’da art arda alınan bir takım hatalı kararlar ve sonuçlarını görmekteyiz. Firmaların çıkar anlaşmazlıklarından, aceleciliklerinden, bilime ve mühendisliğe uzaklıklarından, kar hırslarından ve başka birçok farklı sebepten kaynaklanan bu hatalar bütünü takvimler 20 Nisan 2010 gününü gösterdiğinde işte bu aşağıdaki görüntülere sebep oluyor. Yukarıda bahsettiğimiz sondaj çamuru, metan gazı ve sudan oluşan karışım aniden yukarı pompalanarak bütün platformda bir anda büyük hasarlara yol açıyor.

Gazlar adeta bir ateş fırtınası oluşturuyor ve patlamayı durdurma girişimlerinin de sonuç vermemesiyle 11 kişi hayatını kaybediyor. Şahsi kanaatimce filmde güzel işlenen bu sahneler seyircinin heyecanını o anlarda sürekli dorukta tutabilmeyi gayet iyi başarıyor ve sonunda tüm şirketler yargılanıp kusurlu bulunuyor. BP’nin film hakkındaki yorumu ise filmin yanlı olduğu şeklinde.

Resim 6: Patlamanın ardından çıkan yangın (https://en.wikipedia.org/wiki/Deepwater_Horizon)

Üzerinden 11 sene geçmesine rağmen gerçekleşen bu büyük patlamaları ve sonucunda milyonlarca varilin denize sızmasını, bölgedeki ekosisteme ciddi zararlar vermeye devam ediyor.

Petrolün mantığını, yaşanmış bir olay ve üzerine çekilmiş filmin penceresinden anlatmaya çalıştığımız bu yazımızı bahsi geçen filmi izlemenizi önererek bitiyoruz. 

Umarız ayırdığınız bu değerli vaktinizden keyif alabilmişsinizdir. Bir sonraki yazıda görüşmek üzere, bilim ile kalın.

KAYNAKÇA

https://www.livescience.com/deepwater-horizon-oil-spill-disaster.html

https://www.britannica.com/event/Deepwater-Horizon-oil-spill

https://www.nationalgeographic.com/science/article/bp-oil-spill-still-dont-know-effects-decade-later

https://evrimagaci.org/petrol-nedir-nasil-olusur-nasil-cikarilir-nasil-islenir-nerelerde-kullanilir-8223

Tagged , , ,

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.